Thursday, April 18, 2024

रेडिओअक्टिव्ह -सिनेमा परिचय



 #radioactive

काही स्त्रिया बंडख़ोर असतात.जाचक नियमांचे ओझं त्या अलगद दूर करतात  आणि नाविन्याचा शोधत घेत झगडतात  नकळत त्याचा आवाज घुमत राहतो.त्या इतक्या असामान्य होत्या म्हणून आजच्या युगातल्या स्त्रियांना बळ मिळते.

मेरी क्युरी...नावच खुप आहे ना‌‌..या थोर स्त्री वैज्ञानिकीची जितकी थोरवी सांगावी तितकी कमीच आहे.

रेडिओअक्टिव्ह' हा सिनेमा कणखर मेरीचे असेच माहित असलेले  आणि नसलेले पैलू प्रभावीपणे दाखवतो.

व्यक्तिशः मला पहिली नोबेल  विजेता स्त्री,दोन वेगवेगळ्या क्षेत्रात (केमिस्ट्री आणि फिजिक्स)यात नोबेल मिळविणारी एकमेव व्यक्ती इतकीच ओळख होती.पण वडिल गणितज्ञ , लहानपणीच आईचे छत्र हरवलेली मारिया स्क्लोदोव्स्का' उर्फ मेरी क्युरी .शिक्षण मिळवण्यासाठी अत्यंत झगडा देत पोलंड स्वदेश सोडून फ्रान्स गाठते.एक वैज्ञानिक होते.तिथेच पेरी क्युरी यांची विज्ञानाच्या प्रेमापोटी भेट होते आणि दोघांतही प्रेम फुलते.या दोघांतले नाते इतके सुंदर दाखवले आहे की सिनेमात नोबेल घ्यायला पेरी एकटाच जातो (कारण मेरी नुकतीच आई झालेली असते) तेव्हा मेरी चिडून त्याला एक थप्पड मारते पण म्हणते तुझा राग आलाय पण तुझ्यावर तितकेच प्रेम करते.

पोलोनियम आणि रेडियमच्या शोधासाठी यांना नोबेल मिळते.रेडिओअक्टिव्ह ही संकल्पना ,हा शब्द मेरीने जगाला पहिल्यांदा दिला.ती म्हणतच असते मला जग बदलायचे आहे.पेरीच्या अचानक अपघाती मृत्यूनंतर दोन मुलींचे संगोपन असूनही विज्ञानाचा ध्यास ती अजिबात सोडत नाही.त्याकाळातही एका सहकार्याबरोबर असलेले इंटीमसीचे नातं नाकारत नाही,दुसरे नोबेल पारितोषिक घेण्यासाठी सध्याच्या अफेअरमुळे येऊ नका असे पत्र मिळाल्यावर 'नोबेल मला ट्यालेंटसाठी मिळाले आहे माझ्या व्यक्तिगत आयुष्याचा याच्याशी संबंध नाही 'हे ती ठणकावून सांगत सोहळ्याला जाते.

मेरीच्या शिक्षणासाठी तिच्या बहिणीनेही तिला खुप साथ दिली होती.पहिल्यांदा बहिणीच्या शिक्षणासाठी मेरीने शिकवणी,शिक्षकीची नोकरी करत आर्थिक साहाय्य केले.नंतर बहिणीने तिचे शिक्षण पूर्ण झाल्यावर मेरीला शिक्षणासाठी आर्थिक साहाय्य केले.

पुढे मुलीही तेवढ्याच कणखर पहिल्या महायुद्धात आई मेरी क्युरी  बरोबर त्यांनी परिचारिका म्हणून काम केले होते .व सैनिकांच्या शरीरात घुसलेल्या गोळ्यांच्या जागा नक्की करण्यासाठी रेडीओलोजिक मोटारकार याचा शोध लावला .


कृत्रिम किरणोत्सर्गी(कण वा किरण बाहेर टाकणारी ) मुलदव्ये तयार करण्यात इरी क्युरीने (मेरी क्युरी यांची मोठी मुलगी)पतीबरोबर कार्य केले .या साठी दोघांना १९३५ साली रसायनशास्त्रचे नोबेल पुरस्कार मिळाले .

सिनेमात रेडिओ अक्टिव्ह शोधाने जगात जे मोठे बदल झाल्या अशा घटनांचे मध्येमध्ये चित्रणही दाखवलेले आहे -1956 मध्ये क्लीव्हलँड येथील रुग्णालयात बाह्य बीम रेडिओथेरपी , हिरोशिमा आणि नागासाकी ,1961 मध्ये नेवाडा येथे अणुबॉम्ब चाचणी आणि चेर्नोबिल आपत्ती यासह तिच्या शोधांचा भविष्यातील परिणाम दर्शविणाऱ्या दृश्यांसह मेरीच्या आयुष्यातील दृश्ये गुंतलेली आहेत(सौ.विकी)

आई जेव्हा वारली तेव्हापासुन तिने अध्यात्माचही त्याग केला, कदाचित तेव्हापासुन ती केवळ‌ फैक्टवर विश्वास ठेवू लागली.विज्ञानाची सम्राज्ञी मेरी क्युरीच्या आयुष्याचा हा 'रेडिओ अक्टिव्ह' सिनेमा नक्कीच पहा..

-भक्ती

OTT - Amazon Prime

Friday, April 12, 2024

इकिगाई


 इकिगाई


अर्थपूर्ण जगण्याचा सराव म्हणजे ईकिगाई

पश्चिमेकडील जीवनशैली आकर्षित करतांच भारताच्या पूर्वेला एक राखेतून भक्कम उभा राहिलेला देश जपान.लेखक हेक्टर गार्सिया आणि फ्रान्सेस्क मिरालेस यांनी जपानमधील ब्ल्यू झोनमधील उदा.ओकिनावा दीर्घायुषी व्यक्ती असणारे सेंटोंरियन्स यांचा अभ्यास करून हे पुस्तक लिहिले आहे.

*दीर्घायुषी ठणठणीत राहण्यासाठी भूकेपेक्षा ८० % च जेवा.जेवणामध्ये ताट रंगबिरंगी भाज्या फळ नैसर्गिक आंन्टीओक्सिडेंट यांनी भरू द्या.

*कार्यमग्नता देणारे काम म्हणजे ईकिगाई.आवडणार्या कामात आनंद तर मिळतोच आयुष्य सहज पूर्ण जगण्याचा फ्लो पण मिळतो.

*मल्टीटास्किंग न करता एका कार्यावर लक्ष केंद्रीत करा.

*काम अगदीच सोपे नको की आळस येईल जरा आव्हानात्मक कार्य करा पण क्षमतेच्या बाहेरचे काम घेऊन काळजीही वाढवू नका.

*सामाजिक जीवनात यशस्वी करा.मित्रांत,आप्तीयांमध्ये जा.खेळ, सामूहिक खाणपान साजरे करा, एकांतवास दीर्घ नको.

*भारतीय योगा प्रमाणेच जपानमध्येही फार महत्त्वाचे व्यायाम महत्वाचा आहे.रेडिओ ताईसो, ताई ची,क्विगोंग असे जपानी व्यायाम प्रकार लोकप्रिय आहेत जे सोपेही आहेत.

*विशेष बुद्धिझम ,कन्फुसियन्स यांचा जपानवर प्रभाव आहे,सर्वस्व त्यागाऐवजी वर्तमानात जगा!

*मूळ स्वभावापासून दूर नेणाऱ्या गोष्टी टाळा.


पुस्तक वाचताना जपान आणि भारत तुलना करता जपानमध्ये संन्यास दिसला नाही.तसेच एक

रोचक उदाहरण म्हणजे तिथली घरं लाकडाची आहेत.सर्व काही क्षणभंगुर आहे.कशातही जीव गुंतवू नका म्हणून तिथे पिढ्यांपिढ्या दिसणाऱ्या वास्तू फार कमीच आहेत असं पुस्तकात लिहिले आहे.

-भक्ती

Wednesday, April 10, 2024

श्रीखंड श्रीखंड

 


श्रीखंड श्रीखंड ..
गोठ्यातून ओह माफ करा
डेअरीतून आणा दूध एक लीटर
उकळी द्या येऊ एकदम बेटर
ऊन ऊन दूध हो द्या कोमट
विरजणाने जेव्हा होईल दही घट्ट
सूती कापडात दह्याला बांधा
निथळया पाणी पुरचुंडी टांगा
टांगलेल्या जीवा होता तास पूर्ण चौदा
चक्का..दिसता घट्ट ,पुरा झाला सौदा
फेटा फेटा.. पुरणयंत्री,कोण्या चाळणी
वा हैण्ड मिक्सी
एकास एक सम चक्का-पिठी करा एक
भुरभुरा इलाईची-सुकामेवा आवडीचा
निगुतीने करा हा श्रीखंड बेत आहे सवडीचा
-भक्ती
लेट पण थेट
#श्रीखंडपुरी

Thursday, March 21, 2024

आम्रतरू-आम्रमंजिरी(मोहर)

 


“ते शब्द ऐकून तिचे मन मोहरले ”, “माळरानालाही मोहर फुटला”, “अंकुराचे फुटणे,आंब्याचे मोहरणे आणि चाफ्याचे दरवळणे”
अशा अनेक वाक्यांत नाजूक मोहरणे हा शब्द प्रयोग कायमच आवडतो.गात्री रसांचा उन्माद झाली की झाड काय माणसाचे मनही मोहरत अशी आनंददायी ही कविकल्पना आहे.
पण वसंतोत्सवाचा खरा प्राण अनेक मनमोहक फुलांचा ‘मोहर’ आहे.याच मोहरामध्ये ज्याची आतुरतेने वाट पाहिली जाते तो आंब्याचा घमघमणारा मोहर! वसंताची ही किमया आहे.
अरविदमशोकं च चुतं च नवमल्लिका।
नीलोत्पलं च पञ्चैते पंचबाणस्य सायकाः ॥
"संमोहनं च कामस्य पंचबाणाः प्रकीर्तिताः ॥
अरविंद (लालकमल), अशोक,आम्रमंजिरी, मोगरा व नीलकमल ही पाच फुले पंचबाण म्हणजे मदनाचीं पंचबाण अथवा पंचशर म्हणतात.याच्या धनुष्याचे बाण म्हणजे पांच फुलें असें मानलें आहे.आणि हा त्याचा बाण उसाच्या इकाकाठीपासून बनलेला असतो.
g
कामदेव,प्रत्यंचा भुंग्यांपासून बनली आहे तर ऊसाचा धनुष्यबाण.

इतर कोणत्याही फुलांच्या मदमस्त सुगंधापेक्षाही आब्यांचा मोहर सुगंध कामदेवाला प्रेमिकांमध्ये प्रेम फुलण्याच्या क्रियेला अधिक सहकार करतो.म्हणून या सुगंधाला सहकार असेही म्हणतात.
अङ्कुरिते पल्लविते कोरकिते विकसिते च सहकारे।
अङ्कुरितः पल्लवितः कोरकितो विकसितश्च मदनो ऽसौ॥

आंब्याच्या मोहराचे अगदी टोकदार असे बाण त्यावर रुंजी घालणारे भ्रमरानापासुंच कामदेवाच्या धनुष्याची दोरी बनवली आहे.असा हा वसंताचा योद्धा येत आहे ,सखी अनेक हृदयांना घायाळ करायला.
आम्रतरूचे नूतन पल्लव बाण तीक्ष्ण साचा
रूंजी घाली माळ भ्रामरी धनुची प्रत्यंचा
हाती घेऊन पहा पातला योद्धा ऋतुराज
मना जिंकण्या प्रणयिजनांच्या चढवितसे साज ॥
(धनंजय बोरकर यांनी कालिदासाच्या ‘ऋतुसंहार’चा मराठीत भावानुवाद केला.)
प्रफुल्लचूताङ्कुरतीक्ष्णसायो
द्विरेफमालाविलसद्धनुर्गुणः।
मनांसि वेद्धुम् सुरतप्रसङ्गिनां
वसन्तयोद्धा समुपागतः प्रिये
-ऋतुसंहार ६-१

महाकवी कालिदास यांच्या ऋतुसंहार या ग्रंथात मदनदेवाच्या या बाणांपैकी आम्रमंजिरीचे मुक्त हस्त कौतुकच केले आहे.
हिमालयाला जरी अनेक पुत्र होते तरी लाडक्या पर्वतीपासून त्याची नजर हटत नसे जसे वसंतात अनेक फुलं फुलली असली तरी भ्रमाराला आम्र फुलांवरच विशेष अनुराग असतो.
महीभृतः पुत्रवतो ऽपि दृष्टिस्तस्मिन्नपत्ये न जगाम तृप्तिम्।
अनन्तपुष्पस्य मधोर्हि चूते द्विरेफमाला सविशेषसङ्गा॥
-कुमारसंभव १-२७

याच मधुर अशा आम्र फुलांचा रस पिऊनच कोकिळेला पंचम स्वर फुटतो.
ज्याचा सर्वोत्तम बाण आंब्याच्या फुलांचा आनंददायक गुच्छ आहे, ज्याचे धनुष्य किमशुकाचे फूल आहे, ज्याचा चंदेरी चंद्र असे छत्र आहे, ज्याचा रौप्य हत्ती झुलत निघता ज्याच्या स्वारीसाठी मल्याया पर्वताची झुळूक वारासह घमघमणारी चंदनाच्या वासासम आहे. ज्याचे मधुर गीत गाणारे पक्षी आहेत, म्हणजे कोकिला तो जसा आहे, तो जगाचा विजय करणारा, तो निराकार प्रेमदेव, त्याच्या मित्राबरोबर, म्हणजे वसंता, वसती ऋतु, तुम्हा सर्वांवर उदार मनाने, उदार भावनेने जोडू दे.

आम्रीमञ्जुलमञ्जरीवरशरः सत्किंशुकम् यद्धनुर्
ज्या यस्यालिकुलम् कलङ्करहितम् चत्रम् सितांशुः सितम्।
मत्तेभो मलयानिलः परभृतो यद् वन्दिनो लोकजित्
सोऽयम् वो वितरीतरीतु वितनुर् भद्रम् वसन्तान्वितः॥
ऋतुसंहार-६-२८

काही काव्यामध्ये या सुन्दर मोहरा पाहुन ज्यान्चे पती व्यापारासाठी देशभ्रमण करीत असतील अशा स्त्रीयान्चा व्याकुळही शब्दोदित केला आहे.
कवींची अशी रसभरीत वसंत आणि आम्र तरूचे रूप यांचा घनिष्ठ संबंधावर अनेक काव्ये आहेत.

आपणही निरीक्षण करता दिसते की दिवसभर या आंब्याच्या रसाळ ,सुगंधी मोहरावर ना ना प्रकारची पाखरे असतात.पण मधमाशीचा प्रिय हा रस ,दिवसभर तिच्या हुम्मम्म्म्म आवाजाने भरलेला असतो.असे म्हणतात की जणू आंब्याचे झाडच हुम्म्म्म स्वर काढत कंपण पावत असते.ह्या मधमाश्यांमुळे त्यांना चिकटलेले पराग कण एका झाडाच्या फुलापासून दुसऱ्या झाडाच्या फुलावर पडून क्रॉस पॉलीनेशन घडून येते .आणि फलधारणा घडून येते.आंब्याच्या झाडाचे सेल्फ पॉलीनेशनही होते .म्हणजे एकाच फुलामध्ये स्त्री व पुरुष बीज असलेले फुल असेल तर अथवा स्त्रीबीज ,पुरुष फुलही वेगवेगळी असतात.पण स्त्री बीज असणारेच फुल फळ धारणा करू शकते.

आंब्याचा मोहर पाहता झाड अगदी त्या एका एका शेंडयावर शेकडो फुलांनी भरून गेलेले असते.पण हळू मोहर गळू लागतो.आणि मोजकीच फळे झाडाला दिसतात.याचाच एक अर्थ की कितीही संकटे आली ,सुंदरता (फुले)देखील गळाली तरी त्यातूनही चांगले घडू शकते ,चांगले फळ मिळू शकते,हिम्मत हरायची नाही.

क्रमशः

-भक्ती
सन्दर्भ-The Mango Motif in Sanskrit Poetry-Dr.S.R.Sarma

Thursday, March 14, 2024

काही उपयुक्त चित्रे


 महाराष्ट्रातील किनारपट्टीवरचे किल्ले




चित्राचे नाव-चिडलेला रावण कैलास पर्वत उचलायचा प्रयत्न करतांना
चित्रकाराचे नाव-ओंकार रविंद्र जोशी(आधुनिक काळ)
चित्रांसाठी दुवा-ओंकारच्या रेषा
https://www.instagram.com/bharatiya_chitrakatha?igsh=MWk0bTBnZnl6YmVkdw==
चित्रशैली -पेन्सिल रेखाटन आणि रंगभरण
चित्रकथा-
रावणाने शिव आणि नंदीची थट्टा केली. आपल्या स्वामीच्या अपमानामुळे संतप्त झालेल्या नंदीने रावणाला शाप दिला की वानर त्याचा नाश करतील. या बदल्यात, रावणाने नंदीच्या शापाने चिडलेल्या कैलासला उखडून टाकण्याचा निर्णय घेतला आणि पुढे जाण्यास असमर्थता दर्शविली. त्याने आपले सर्व वीस हात कैलासाखाली ठेवले आणि ते उचलायला सुरुवात केली.

काय आवडले
चित्रकार ऐतिहासिक प्राचीन पौराणिक कथा,देवी देवता यांचे निरागस पेन्सिल रेखाटन करत त्यात गडद लाल,निळे ,हिरवे रंग भरतात.साकारलेले रेखाटन निरागसतेने भरलेले असते तसेच आताच्या काळातील मुला मुलींना ही सहज आकर्षून घेते.

इतर आवडलेली चित्रे म्हणजे माहेरवाशीण पार्वती आणि चैत्र गौर यात कांचनहिरव परकर पोलके,ठसठशीत नथ,अंबाडा, चेहरा त्यावरील सुमधुर हास्य कायम प्रसन्न वाटत राहते.

-चैत्रगौर
-माहेरवाशीन पार्वती 

चित्राचे नाव- रावणानुग्रह
चित्रकार-राजा रवि वर्मा
कालखंड-





*पशुपति शिल्प मोहोर


आकाशीय वनस्पती 

रात्री फुलणारी फुले.




I have not seen #Durga and #Kaali but today I saw these two... 

#ColSofiaQureshi 
#WingCommanderVyomikaSingh 

#OperationSindoor